Femra në botën bizantine - nga Etnor Canaj

nga Etnor Canaj - Historian
Kjo ese eshte paraqitur prane Katedres se Studimeve  Bizantine ne Universitetin e Bolonjes me titullin “Figure del femimnile nel mondo bizantino”.
(shqipëroi dhe redaktoi: Brunilda Ternova)

Gruaja gjatë gjithë historisë, edhe pse ka qenë gjithmonë figura kryesore e shoqërisë, mbrojtëse dhe krijuese e jetës, duke u bërë kështu jo vetëm kujdestare por edhe garantuese e racës njerëzore, shpesh ka qenë viktimë e mizorive dhe tmerreve më të mëdha si brenda qytetërimeve të lashta ashtu edhe atyre moderne. Në shoqërinë bizantine, në shumë raste, figura femërore përshkruhej në mënyrë negative duke u përcaktuar si “e keqe” dhe “e pamëshirshme”. Përshkrimi që i është bërë Teodorës (527 – 548 erës së re), bashkëshortes së Justinianit, në “Historia Arcana” nga Prokopi i  Cezaresë është një shembull i qartë. Fakti që Teodora ndikonte në legjislacionin e bashkëshortit, duke i’u kundërvënë, është një shembull i mjaftueshëm për Prokopin që ta përshkruajë atë si “të pabesë” dhe “mizore”. [i] Prokopi shkruan: “… Pra Teodora ishte kundër dhe me një kokëfortësi mizore në shpirt, të atillë aq sa askush nuk mundte ta këshillonte ose qortonte ndonjëherë kur ajo ishte duke mëkatuar; … “ (Prokopi, Historia Arcana 15 , Vellimi II) [ii]. Kjo grua e përshkruar në këtë mënyrë duket gati “e pushtuar nga e keqja”, gati e demonizuar dhe e shurdhër ndaj këshillave të të tjerëve edhe kur gabonte. Prokopi duke i’u referuar sferës fetare na sjell në mënyrë absolute konsideratën e parë negative përkundrejt figurës femërore: atë që e përkufizonte gruan si frymëzuese dhe përgjegjëse të mëkatit origjinal. [iii]

Si shoqëri patriarkale që ishte, Bizanti ushqente një qëndrim të dyanshëm ndaj figurës femërore, duke e konsideruar atë si antitezë midis Evës dhe Virgjëreshës Maria. [iv] Femra në fakt përshkruhet si një qënie e ulët dhe e nënshtruar përkundrejt subjektit parësor që konsiderohej të ishte mashkulli.[v] Përjashtoheshin në këtë kontekst zonjat aristokrate ose ato që i përkisnin shtresave të larta dhe të mesme të shoqërisë të cilat gëzonin më shumë liri dhe më shumë të drejta, por që megjithatë, edhe ato mund të ishin subjekt i dënimeve të tmerrshme, siç ishte praktika e përhapur në Perandorinë Bizantine e prerjes së hundës. Pavarësisht nga kjo, shpesh herë femrat aristokrate merrnin pjesë aktivisht në jetën politike e ndonjëherë edhe duke kundërshtuar etërit e bashkëshortët e tyre. Irena dhe Teodora, të vejat e perandorit Teofil, janë një shembull parësor: e para, Irena, mblodhi Këshillin e Dytë të Nikesë në vitin 787 duke rivendosur kultin e ikonave për një periudhë të shkurtër; e dyta, Teodora, ishte në krye të rivendosjes së kultit të imazheve në vitin 843. [vi]

Shumica e dokumenteve të shkruara në lidhje me figurën e femrës në shoqërinë bizantine u përkasin grave të shtresave të larta të shoqërisë. Në disa raste, sidomos zonjat që i përkisnin familjeve aristokrate, perandorake ose të shtresave të pasura të shoqërisë, e kalonin kohën e lirë duke i’a përkushtuar kulturës, artit dhe shkrimit. Shembulli më i njohur i veprave të letërsisë femerore bizantine është “Aleksiada” e Ana Komnenit. [vii] Ngjitja në fronin perandorak të Komnenëve fillon me Aleksin e parë, i cili do ti japë zanafillën shekullit të Komnenëve.[viii]  Në veprën e abatit Lorenzo Miniati “Le glorie cadute dell’antichissima ed augustissima famiglia Comnena” botuar në vitin 1663, ekzistojnë disa dokumente interesante të cilat kanë të bëjnë me gjenealogjinë e kësaj dinastie. [ix] Për hartimin e librit të tij, Lorenzo Miniati i’u referohet disa teksteve greke të marra nga një klerik tjetër kishtar, G.M. Gariofili, Kryepeshkop i Ikonos (shuguruar më 18 shtator 1622 – vdes më 23 maj 1633). Kontributi i Kryepeshkopit për punën e Miniatit është e tillë aq sa ai e identifikon si këshilltarin dhe udhëzuesin e tij: “Aktualisht shënimet e dorëshkrimit janë në dorë të imzot Gio. Matteo Gariofilo, Kryepeshkop i Ikonos dhe historian i kulturës greke, të cilin e kam zgjedhur si udhërrëfyesin tim në këtë përpjekje pune.” (ita. Et al presente gl’istessi Annotamenti manoscritti, sono in potere di Monsignor Gio. Matteo Gariofilo Arcivescovo d’Iconio historico greco, ch’Io mi son preso per guida in questa mia fatica…”) [x]

Pas përkthimit në latinisht të teksteve, Lorenzo Miniati përpilon një vepër në gjuhën italiane, në të cilën lavdëron të gjitha gratë e dinastisë Komnene duke i përshkruan në mënyrë pozitive. Në këtë kontekst është interesant pasazhi ku Miniati përshkruan Maria Komnenën, njërën prej vajzave të Isak Komnenit që i përkiste brezit të dytë të dinastisë: “Maria Komnena fëmija e tretë e Perandorit Isak, ishte Princeshë sa e bukur aq edhe e virtytshme; gjente shumë kënaqësi në Poezi, Muzikë dhe Pikturë. U martua me Kostandin Kantakuzenin i ashtëquajtur Kont Perandorak meqënse ridhte nga Karli i Madh, Mbret i Francës; të cilit i dha shtatë fëmijë, përkatësisht Xhovani, Zooi, Ana, Maria, Lukrecia, Elena dhe Theodora. Princesha e bukur Zooi u martua me Vitorieno Paleologo Viterbese, ambasador i Henrikut të V, Perandor i Perëndimit në vitin 1100…” (ita. Maria Comnena terzo genita dell’Imperador Issacio, era Prencipessa altre tanto bella, quanto dotata di virtù; e si dilettò grandemente della Poesia, Musica, e Pittura. La sposò Costantino Cantacuseno detto il conte Imperiale, per essere descendente da Carlo Magno, Rè di Francia; al quale fecce sette figliuoli, cioè Giovanni, Zooi, Anna, Maria, Lucretia, Elena, e Theodora. Zooi Prencipessa gratiosissima fu maritata a Vitorieno Paleologo Viterbese, Ambasciatore di Henrico Quinto Imperadore dell’Occidente, l’anno 1100…”) [xi]

Duke analizuar veprën e Lorenzo Miniati-it mund të arrihet në përfundimin se rasti i Ana Komnenës, si figurë femërore e përkushtuar ndaj kulturës, nuk është një rast i rrallë dhe i vetëm brenda kësaj dinastie, përkundrazi, në të vërtetë shihet se figura të ndryshme femrash që i përkisnin brezave të ndryshëm të familjes së Komnenëve ishin të përkushtuara në poezi, muzikë, art dhe në kulturë. Deri tani kemi folur për dy figura femërore të kundërta midis tyre, ku njëra, Perandorja Teodora, pasqyrohet në mënyrë negative nga Prokopi i Cezaresë, ndërsa tjetra, Maria Komnena, vlerësohet dhe përshkruhet nga Miniati si një karakter pozitiv; e sidoqoftë, që të dyja i përkisnin një shtrese të lartë shoqërore. Por çfarë ndodhte me ato që i përkisnin shtresave më të ulëta? Sigurisht për gratë që jetonin në familje të varfra, ose të paktën, më pak të pasura, jeta ishte shumë më e vështirë. Ato e kalonin shumicën e kohës brenda mureve të shtëpisë ku dhe puna e tyre fillonte herët në mëngjes e përfundonte vonë në mbrëmje. Përveç punëve të ndryshme shtëpiake që përfshinin përgatitjen e ushqimit dhe sigurimin në përgjithësi të nevojave parësore, gratë përkujdeseshin për fëmijët, duke u marrë më shumë sesa meshkujt, me edukimin e tyre. Në zonat fshatare, ku përqëndrohej pjesa me e madhe e aktiviteteve prodhuese të shoqërisë së asaj kohe, gratë, përveç detyrave të lartëpërmendura, merreshin gjithashtu edhe me punët bujqësore, sikurse na pohon Patlagean: “Baza e vërtetë e shoqërisë dhe e aktivitetit prodhues ishte fshati që banohej nga fshatarët”. [xii] Atë pak kohë të lirë që mund të kishin e kalonin në kishë, njëri prej vendeve të pakta ku gratë mund të flisnin dhe të kalonin kohën në shoqëri për të gjetur një formë ngushëllimi emocionalo-psikologjik.

Një rol tjetër shumë i rëndësishëm i grave ishte kur vdiste njëri prej anëtarëve të familjes. Në këtë drejtim citati në vijim i studiueses A.M. Talbot është shumë kuptimplotë: “Ato ishin figurat më të rëndësishme kur sillnin në jetë fëmijet, ato ishin nëna, ishin punëtore, ishin infermiere; roli i tyre ishte i rëndësishëm kur një anëtar i familjes vdiste. Ndihmonin në përgatitjen e trupit për ritualin e varrimit, e lanin, e spërkasnin me erëza e vajra aromatike dhe e vishnin. Më pas, në prag të varrimit, ishin gratë në krye të vajtimeve që tregonin pikëllimin e tyre duke vajtuar, duke shkulur flokët nga koka, duke shqyer faqet me thonjë, duke rrahur gjoksin, duke grisur rrobat e tyre. Nuk ishin vetëm të afërmit e të ndjerit, por ishin edhe “vajtueset” profesioniste me pagesë të cilat këndonin këngët e varrimit duke lavdëruar virtytet e “të dashurit të humbur” e duke vajtuar vdekjen e tij.” [xiii]

Edhe udhëtari turk Eviliya Ҫelebi gjatë vizitës së tij në jugun e Shqipërisë në vitin 1670 na flet për zakone e tradita të ngjashme. Per Gjirokastrën shprehet se: “ … çdo të diel, të gjithë të afërmit e të vdekurit mblidhen së bashku në një shtëpi të ndërtuar në mënyrë te improvizuar, duke paguar vajtueset profesioniste që qajnë, ulerijnet dhe ankohen me forcë, duke ngritur një ankesë të madhe të qari … unë dyshoj se Gjirokastra është “qyteti i vajtimit”. Është një çudi e madhe se si vajtueset profesioniste drejtojnë vajtimin dhe ankimin me aq shumë ndienjë – edhe më shumë se për të afërmit e tyre – për dikë që vdiq mbi njëqind vjet më parë dhe që nuk kanë asnje lidhje. (Seyahatname VIII , 355)”.[xiv]

Biografi i Gj. K. Skënderbeut, Marin Barleti, në librin e tij “Historia de Vita et gestis Scanderbegi Epirotarum principis” (Romë, 1508-1510) na sjell pikërisht dëshminë për një vajtim të tillë që ai e cilëson si “vajtimi i Lekë Dukagjinit” – njërit prej bashkëpunëtorëve më të ngushtë të Skënderbeut -, i cili nga pikëllimi për vdekjen e këtij të fundit “ … shkulte flokët dhe mjekrën duke qare dhe vajtuar”. Përsa i përket zakoneve të varrimit të përshkruara më sipër, është e mundur të gjejme një formë paralelizmi me ato tradita të cilat ende ekzistojnë në disa zona rurale të Shqipërisë, pavarësisht se regjimi diktatorial pas vitit 1944 u përpoq pa sukses ti luftonte dhe ti eliminonte. Veçanërisht në disa vende dhe fshatra rurale malore shqiptare janë pikërisht gratë të cilat, ende sot e kësaj dite, merren me përgatitjen e të ndjerit për varrim: e lajnë, e veshin dhe e qajnë në kor gjatë përgjimit në një lloj të kënduari që njihet si “kënga me ligje” (këngë zie). Në Shqipërinë mesjetare këto doke dhe zakone janë praktikuar edhe nga burrat, ndërsa në disa zona të Malit të Zi të populluara me shqiptarë etnikë, edhe sot e kësaj dite meshkujt i ‘shoqërojnë’ gratë në aktivitetin që zhvillohet gjatë përgjimit të të ndjerit si edhe para varrimit të tij.

Për sa i përket martesës, ajo ishte me siguri me mblesëri dhe bëhej në një moshë shumë të re në krahasim me standardin tonë të tanishëm: diku midis 12/13 vjeç për femrat dhe 14/16 vjeç për meshkujt, edhe pse këta të fundit mund të martoheshin në çdo moshë e me femra shumë herë më të reja se vetja. Martesa konsiderohej e shenjtë për Kishën dhe familja si bashkësia themelore e shoqërisë. [xv]

Jeta e gruas bizantine që i përkiste shtresës së mesme, shprehet A.M. Talbot, mund të ndahej në tri faza: fëmijëria, martesa/amësia dhe ajo e vejushës/pleqërisë. [xvi] Sipas rregullave të shoqërisë bizantine, gruaja ishte ajo që merrej me punët e shtëpisë dhe me sjelljen në jetë të shumë fëmijëve, por jeta e saj ishte në përgjithësi një jetë e vështirë, e ndonjëherë edhe e rrezikshme sepse shpesh ishte viktimë e dhunës brenda dhe jashtë mureve të shtëpise. Vrasjet e foshnjeve të gjinisë femërore ishin një praktikë mjaft e përhapur në shoqërinë bizantine të kohës, kështu që prindërit luteshin për të pasur fëmijë meshkuj. [xvii]  Lindja e këtij fenomeni mund të bazohet në faktin se mashkulli konsiderohej garantuesi i të ardhmes së familjes, pra shtylla e saj, i cili do të mirëmbante dhe siguronte të mirat ekonomike, dhe në rastin e shtresave të ulëta do të ofronte krahun e punës. Nëse një grua nuk mund të kishte fëmijë apo sillte në jetë vetëm trashëgimtarë femra, mund të ishte subjekt i diskriminimit ose, në rastin më të keq, viktimë e vrasjeve. Një shembull në këtë drejtim është Perandorja Irena (Bertha e Sulzbach), e cila sipas Michele Siro vdes rreth vitit 1160 e helmuar nga bashkëshorti i saj, Manuel Komneni, pasi ajo kishte sjellë në jetë vetëm trashëgimtare femra. [xviii]

Edhe në vepren e lartëpërmendur të Lorenzo Miniatit gjejmë informacione të tjera interesante në lidhje me gratë viktima të dhunës: “Perandori Manuel pati dy gra dhe një konkubinë. E para ishte një zonjë që ridhte nga një familje gjermane me origjinë të lashtë e të fisme me emrin Bertha, që do të thotë në greqisht Irena, e bija e Berengarit të II Kont i fuqishëm i Sultzbach, e cila nuk ishte aq e bukur sa ishte e këndëshme dhe e devotshme; ai e donte atë përzemërsisht dhe lindi me të katër vajza femra, gra të bukura, dhe asnjë mashkull: Theodora që u martua me Henrikun – Duka i Austrisë; Matilda që u martua me Guljemin – Konti i Monte Pessulana; Polina që u martua me Almeriko – Mbret i Jeruzalemit; Cyrmaria që u martua me Bela – Mbret i III i Hungarisë; gjeta në një dorëshkrim të lashtë grek se Perandori Manuel, nuk mundi të kishte me Perandoren e lartëpërmendur asnjë trashëgimtar mashkull por vetëm femra; Patriarku i Kostandinopojës, i gjithëditshmi Kozma i Athinës, prelat i devotshëm, u akuzua gabimisht përpara Perandorit nga disa Peshkopë kundërshtar të tij qe u shprehën se ai (Kozmai i Athinës) punonte për t’ia dhënë Perandorinë Isakut Sebastokrator, vëllait të madh; Perandori u zemërua keqas kundra tij dhe meqënëse ishte xheloz për kurorën e rrëzoi nga dinjiteti i të qënurit Patriark; ndaj Patriarku i varfër i indinjuar nga kjo fyerje mallkoi barkun e Perandores … që ajo të mos lindte kurrë fëmijë meshkuj, trashëgimtar të Perandorisë, si në fakt ashtu edhe ndodhi.” (ita. “Hebbe l’Imperador Manuele due mogli, e una concubina. La prima fu una Signora Alemana, nata di antica e nobilissima stirpe Tedesca, chiamata Berta, che vuol dire in Greco Irene, figliuola di Berengario Primo, potentissimo Conte di Sultzbach, la quale non era tanto bella, quanto gratiosa, e divota; con tutto ciò l’amava Egli cordialmente, e fece con Essa quattro figliuole femmine, bellissime Donne , e nessun maschio, ciò Theodora che fu maritata in Henrico Duca d’Austria, Matilde fu Moglie di Guglielmo Conte di Monte Pessulana, Polina fu maritata in Almerico Re di Gerusalemme, e Cyrmaria fu Moglie di Bela Terzo Re d’Ungheria. Trovo in un antico manoscritto Greco, che l’Imperador Manuele non poté mai fare con l’Imperatrice suddetta nissun figliolo maschio, ma tutte femmine; perché il Patriarca di Costantinopoli Cosmo d’Atene dottissimo, e divotissimo Prelato, fu accusato falsamente da alcuni Vescovi suoi contrari avanti l’Imperatore, col dirgli che Lui procurava con tutto il possibile di dare l’Imperio ad Isaacio, Sebastocratore Suo fratello maggiore; Onde l’Imperatore si alterà grandamente contro di lui, come geloso della sua Corona, che per ciò lo fece deporre da quella, dignita Patriarcale. Onde il povero Patriarca sdegnato di questo affronto maledì il ventre dell’Imperatrice…accionchè non potesse fare mai figliuoli maschi, successori nell’Impero, come in effetto così successe.”) [xix]

Miniati citon fjalët e Patriarkut Kozma të Athinës: “Le të mësojnë pra Princat Sundimtare nga ky ndëshkim i rreptë që Perëndia i ka dërguar Perandorit Manuel, nëpërmjet këtij Prifti të mirë, që të mos përbuzin dhe të mos keqtrajtojnë Prelatët dhe Priftërinjtë e tyre, në mënyrë që të mos u ndodhë një ndëshkim me i keq se ky.” (ita. “Imparino dunque i Principi Sovrani da questo rigoroso castigo che mandò l’Iddio all’Imperator Manuele, ad’intercessione di questo suo buon Sacerdote, di non disprezzare, e mal trattare i loro Prelati, e Sacerdoti, acciochè a loro non succeda alcun’altro castigo, peggior di questo.” Mbështetësit e Manuelit u përpoqën të krijonin si të besueshme idenë se shkaku i vdekjes (së Perandores) ishte një mallkim i nisur nga Patriarku Kozma i Athinës, por ka shumë mundësi që në fakt të bëhej fjalë për një ‘uxoricidio’ (lat; vrasje bashkëshortore). Në këtë mënyrë të ngjashme mund të eliminoheshin edhe kundërshtarët e tjerë të Perandorit.

Dhuna që ushtrohej ndaj grave prej burrave të tyre zhvillohej në shumicën e rasteve brenda mureve të shtëpisë. Patlagean na sjell shembullin e ‘Maria la Giovane’ e cila pas akuzave fallco që i bënë për tradhti bashkëshortore, u keqtrajtua: atë e rrahën, e tërhoqën zvarrë prej flokësh dhe e goditën deri në vdekje. [xx] Në shoqërinë bizantine nuk ishin të rralla rastet e shkurorëzimit, edhe pse duke nisur prej gjysmës së dytë të shekullit të gjashtë shkurorëzimi u ndalua. [xxi] Megjithatë, arsyet e mundshme për tu divorcuar parashikoheshin nga ligji në fuqi; kështu për shembull, gjatë sundimit të Justinianit, bashkëshorti mund të kërkonte shkurorëzimin nëse bashkëshortja ishte fajtore për shkelje kurore. Ligji e parashikonte divorcin në raste të tilla si: marrëdhëniet e shumta fizike të gruas, impotenca e bashkëshortit, vrasjet në tentativë ose në raste sëmundjesh. [xxii] Një alternativë përkundrejt divorcit ishte ndarja e çiftit për arsye të zgjedhjes së një jete kishtare si murg ose murgesh në manastir. [xxiii] Në raste të rralla disa gra që përqafonin shënjtërinë, shuguroheshin si virgjëresha dhe për këtë arsye kishin refuzuar edhe seksualitetin. [xxiv] Me siguri nuk kanë munguar ato raste në të cilat, pas vdekjes së kryefamiljarit, gruaja, duke zëvendësuar bashkëshortin e saj nuk mund të rimartohej, sidomos në ato raste kur fëmijët ishin ende në moshë të brishtë. Kjo zgjedhje do të thoshte sakrifica të mëtejshme për femrën: pik së pari duhej te jepte dorëheqjen prej seksualitetit të saj; së dyti duhej të simulonte përngjashmërinë me një mashkull. Një shembull interesant i këtij simulimi nga ana e femrës na vjen prej një praktike ballkanike, e më konkretisht nga veriu i Shqipërisë, në zonat rurale dhe malore ku akoma egziston dukuria ku gratë “përpiqen të bëhen burra” duke u thirrur me emrin “virgjëresha të betuara”. Disa studiues perëndimor dhe shqiptarë që e kanë analizuar këtë zakon, besojnë se praktika i përket periudhës mesjetare, por sipas mendimit tim, kjo traditë është akoma edhe më e hershme. Një “virgjëreshë e betuar” që nga momenti që zgjidhte këtë lloj jetese, duke hequr dorë prej seksualitetit të saj e duke mos u martuar, simulonte mashkullin në të gjitha aspektet e jetës. Në fakt, ajo vishej si një mashkull duke fashuar gjoksin në përpjekje që ta fshihte e madje ulej së bashku me meshkujt. Bashkësia shoqërore e pranonte një dukuri të tillë që nga momenti kur femra kryente një betim të shenjtë përpara Zotit dhe përpara komunitetit. Me sa duket kjo dukuri e lashtë sociale qeverisej nga ligji tradicional i Kanunit, një kod zakonor shqiptar që daton në formë të shkruar në shekullin e pesëmbëdhjetë pas Krishtit dhe i cili është aplikuar në zonat malore të Shqipërisë. Sipas Kanunit, betimi i transformimit zhvillohej përpara 12 meshkujve të fshatit, pas të cilit “virgjëresha” fillonte e sillej në menyre mashkullore, merrte emrin e një mashkulli, mund të mbante armë e gjithashtu kishte të drejtë të qëndronte me burrat në të njëjtën dhomë ku grave nuk u lejohej. Virgjëreshat fitonin të drejtën për të blerë, shitur dhe qeverisur pronën, gjithashtu mund të merrnin pjesë në luftrat dhe në hakmarrjet midis klaneve. [xxv] Një studim interesant që ka të bëjë me këtë dukuri është zhvilluar nga antropologia britanike Antonia Jang në librin e saj “Women who become men: Albanian sworn virgins”.

Përfundim.

Pavarësisht se qëndrimi i bizantinëve ndaj grave ishte shpesh mizor, negativ dhe me paragjykime, gruaja ishte përherë boshti i familjes. Ashtu si në të gjitha shoqëritë patriarkale, sikurse në të vërtetë ishte edhe ajo bizantine, këto paragjykime ndaj grave ndoshta ushqeheshin kryesisht nga kisha meqënëse në bazë të teksteve të shenjta Eva ishte gruaja e parë që mëkatoi e tunduar nga ‘djalli’. Por, ashtu siç na e sjell edhe Talbot në rastin e poetes Cassia (shek. i IX-të) gjatë një shkëmbimi opinionesh me perandorin Teofil të cilit i shpreh se: “Kursi i tërë rigjenerimit të njeriut nisi nga një grua”[xxvi] Pra, në fund të fundit, figura femërore ka qënë dhe do të jetë ajo që gjithmon do të rigjenerojë dhe ushqejë të tashmen dhe të ardhmen e njerëzimit.

(publikuar ne gazeten Standard 28.04.2014.  http://www.standard.al/femra-ne-boten-bizantine/  )

KUKUZELIKA

nga At Lorenzo Tardo

(nxori nga arkivat: Etnor Canaj; përktheu në shqip: Brunilda Ternova)

"... I është dhënë emërtimi "Kukuzelika" (ita: Kukuzélica) nga emri i mjeshtërit Jan Kukuzéli, i cili jetoi në oborrin perandorak të Konstandinopojës në fund të shekullit të XIII dhe fillim të shekullit të XIV ku punonte me funksionin e Mjeshtrit. 

Që në fillim të shekullit të katërmbëdhjetë gjejmë gjurmë të pranisë së shqiptarëve në Italinë e Jugut të cilët nevojiteshin dhe kërkoheshin nga mbretërit dhe zotërinjtë e ndryshëm të Mbretërisë së Dy Sicilive si mercenarë, detyrë të cilën ata e kryenin me trimëri.  

Duke nisur që nga rënia e Kostandinopojës në duart e turqve  në vitin 1453, fillon eksodi i vërtetë i shqiptarëve dhe i grekëve të Shqipërisë dhe Moresë drejt brigjeve, tokave dhe ishujve të Italisë jugore. Ky eksod do të vazhdojë në valë të njëpasnjëshme deri pothuajse në fillim të 1700. Mërgimtarët u shpërndanë në Molise, Puglia, Campania, Basilicata, Kalabri dhe Sicili. Ata sollën me vete trashëgiminë kulturore, fetare dhe folkloristike që zotëronin dhe e cila është ruajtur ende në disa nga fshatrat që kishin themeluar ku, është mëse legjitime - më lejoni këtë dalje nga tema -  të admirohen kostumet e çmuara femërore që vishen në rrethana të veçanta.

Meqëse këta mërgimtar i përkisnin ritit orthodoks bizantin - duke e ruajtur mes vështirësive të panumërta - ,  rrjedhimisht ruajtën edhe repertorin e këngëve që e shoqërojnë këtë rit dhe që ilustrojnë solemnitetin e ceremonive liturgjike duke nxjerrë në pah tiparet karakteristike të tij.

Për këtë arsye mund të konkludojmë se këngët  tradicionale liturgjike siciliano-shqiptare janë të lidhura me traditën bizantine të shekullit të pesëmbëdhjetë, traditë që është ndikuar nga mjeshtri i  oborrit perandorak të Konstandinopojës, Jan Kukuzéli, i cili shpiku grupet e neuma-ve  (ita: neuma) të cilat shërbenin për të shprehur: disa prej tyre 11 vlerat ritmike, ndërsa të tjerët modulimin e zërit për secilin shenjë të soneteve.  Nga dorëshkrimet muzikore -  konkludon At Bartolomeo Di Salvo pas shume vitesh studimi - , nxirret përfundimi se ishte formuar tradita  Kukuzélike e cila  nis nga këngë që i përkasin traditave më të lashta;...”

(Shkëputur prej: "P. LORENZO TARDO E LA MUSICA BIZANTINA" Shoqata Kulturore  "NICOLO' CHETTA" në CONTESSA ENTELLINA , Palermo).

Shënim nga Etnor Canaj: Pra, shqiptarët mesjetar të cilët jetojnë prej më tepër se 500-vjet në Siçili janë gati të vetmit që ruajnë ende sot këtë traditë të vjetër të kënduari, pra mënyrën e të kënduarit kishtar bizantin e quajtur "Kukuzelika". Asnjë popull tjetër apo institucion kishtar tjetër në Ballkan apo edhe më gjerë nuk ruan këtë formë të kënduari. Nëse Kukuzeli do ishte sllav/bullgar apo grek, tek e fundit do kishte lënë gjurmë të paktën nëpër kishat ortodokse të tyre (sllavëve dhe grekëve), por ja që diçka e tillë ruhet vetëm prej shqiptarëve-arbërore!

Shënim nga Brunilda Ternova - Pak histori mbi muzikën bizantine: Në historinë e muzikës bizantine, njihen pesë etapa (periudha) në të cilat ka kaluar muzika kishtare e ritit orthodhoks, etapa të cilat tashmë janë të njohura dhe të aprovuara në parim nga studiuesit evropianë e më gjerë por, me dasi te shumta për kohëzgjatjen dhe për karakteristika të vecanta të seciles prej tyre. Periudha e parë është periudha e të kënduarit ekfonetik, si dhe e shkrimit që u ngrit mbi këtë bazë ekfonetike, qe perfshin shekujt ~ IV-XV. Pas kësaj etape të parë dhe tepër të rëndësishme për ngritjen e një sistemi shenjash, ose siç njihen me termin neuma, vijojnë katër periudhat e tjera në të cilat zhvillohet muzika dhe shkrimi bizantin e, konkretisht, periudha e dytë – paleobizantine (~ IX-XIII) periudha e tretë – mediobizantine (~XII-XV) periudha e katërt – kukuzeliane (~XIV-XIX) dhe periudha e pestë – krisantine (çereku i  parë i  shek. XIX). Në Shqipëri ruhen dorëshkrime të periudhave të ndryshme muzikore, të cilat janë pjesë e fondit të AQSH (Fondi 488). Gjithësej janë 18 kodikë të periudhave të ndryshme. Nga këta, 9 janë kodikë me shkrim muzikor ekfonetik dhe 2 janë fragmente kodikësh, ku janë gjetur neuma muzikore ekfonetike. Ky fond dorëshkrimesh muzikore, hapet me Kodikun e Purpurt të Beratit, “Beratinus-1” të shek. VI, tek i cili janë gjetur neuma ekfonetike në 3 fletë sipas studiuesit S. Shupo.Të dhënat dhe veçoritë e shkrimit muzikor të kodikëve të Beratit nr. 3, Vlorës nr. 7, Beratit nr. 8, 15, 16, 21, 26 dhe 89 japin një panoramë të qartë e të plotë të perdorimit të këtyre shenjave, kombinimeve të ciftëzuara të tyre në mënyra të ndryshme, po ashtu edhe mbivendosjeve, shtimeve të neumave, të cilat dallohen përmes ndryshimeve të ngjyrës me të cilën janë shkruar ( kafe, të kuqe, blu, të zezë) si dhe paraqitjes kaligrafike të tyre (kodikët e Beratit nr. 8, 16, 21).Veçohet, në këtë rradhë kodikësh ekfonetikë, kodiku i Beratit nr.16, tek i cili vihen re qartë karakteristikat e sipërpërmendura, duke e pozicionuar këtë kodik si më të spikaturin e kësaj periudhe.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------

In lingua italiana:   "KUKUZELICA - di  Padre Lorenzo Tardo

"E' stata data la denominazione di "Kukuzélica" dal nome del Maestro Giovanni Kukuzélis, vissuto alla corte imperiale di Costantinopoli tra la fine del secolo XIII e l'inizio del secolo XIV in vista della personalità del Maestro.
Già nel secolo XIV troviamo tracce della presenza degli Albanesi nell'Italia meridionale: essi erano richiesti e chiamati dai Re e dai Signorotti del Regno delle due Sicilie in qualità di mercenari ed assolvevano valorosamente al compito loro affidato. Dalla caduta di Costantinopoli nelle mani dei Turchi nel 1453, inizia l'esodo vero e proprio delle popolazioni albanesi e greche dell'Albania e della Morea, verso le coste e le terre dell'Italia meridionale ed insulare; esodo che si protrae in ondate successive fin quasi agli inizi del 1700. Gli esuli si sparsero in Molise, Puglia, Campania, Basilicata, Calabria e in Sicilia. Essi portarono il patrimonio culturale, religioso e folkloristico in loro possesso; patrimonio che ancora oggi si conserva in alcuni dei paesi da essi fondati, dove è lecito altresì, mi sia consentita questa digressione, ammirare i preziosi costumi femminili indossati in particolari circostanze.
Essendo questi esuli tutti di rito bizantino greco (ortodosso), conservarono, tra innumerevoli difficoltà, il rito bizantino e, di conseguenza, anche il repertorio dei canti che lo accompagnano e che ne illustrano la solennità delle cerimonie liturgiche e ne mettono in luce le caratteristiche.
Si può quindi affermare che i canti tradizionali liturgici siculo-albanesi si riallacciano alla tradizione bizantina del XV secolo, tradizione che ha subito l'influsso del maestro di cappella della corte imperiale di Costantinopoli Giovanni Kukuzélis, il quale inventò dei gruppi di neumi che dovevano servire ad esprimere gli uni 11 valore ritmico, gli altri la modulazione di voce propria a ciascun segno sonetico.
Dai manoscritti musicali, conclude dopo anni di studio Padre Bartolomeo Di Salvo, si evince che la tradizione Kukuzélica era formata: parte da canti appartenenti a tradizioni più antiche; ..."
("P. LORENZO TARDO E LA MUSICA BIZANTINA" - ASSOCIAZIONE CULTURALE
"NICOLO' CHETTA", CONTESSA ENTELLINA , PALERMO) -

Midis arkitekturës së Rilindjes dhe Pavarsisë Shqiptare: në Campomarino ekspozita e Luzati-t.

(përktheu nga italishtja në shqip: Brunilda Ternova)

Ditën e dielë, më 28 korrik në orën 19:00, pranë Pallatit Norante, seli e Institutit të Kulturës së Campomarino (arbërisht: Këmarini), do të përurohet ekspozita artistike e titulluar “Nikolla Idromeni – Personazh i Arkitekturës së Rilindjes dhe Pavarësisë Shqipëtare” (ita: “Nikola Idromeno - Personaggio dell’Architettura del Rinascimento e dell’Indipendenza Albanese”) e konceptuar dhe nën kujdesin e  Dr. Skënder Luzatit nga Tirana.

Inaugurimi i ekspozitës  – që do të qëndrojë e hapur duke nisur nga data 28 korrik deri me 30 korrik, nga ora 19:00 deri me 21:00, –  do të zhvillohet me anë të një konference të kryesuar nga kuratori Skënder Luzati, autor i monografisë homonime mbi urbanistikën dhe arkitekturën e qytetit të Shkodrës, libër i cili edhe do të prezantohet përpara publikut me këtë rast.

Profesor Luzati ka mbuluar pozicionin e Sekretarit të parë të Shoqatës së Arkitektëve, ka qënë anëtar i Lidhjes së Artistëve të Shqipërisë dhe ka zhvilluar aktivitetin e tij pranë Akademisë së Shkencave duke punuar për dymbëdhjetë vjet në fushat e studimit të arkitekturës. Në kërkimet e tij, përfshih këtu edhe tezën e doktoraturës, i ka dedikuar një vend të shquar veprave të artistit shkodran Nikollë Idromeno –  personalitet poliedrik që kreu studimet e Arteve të Bukura në Venecia e i cili ishte një novator i madh në fushën e arkitekturës, planifikimit urban, pikturës, fotografisë dhe skenografisë shqiptare.

Kjo veprimtari, e sponsorizuar nga Ministria e Kulturës, përfaqson një moment të thellimit kulturor dhe historik dedikuar origjinës albanofone të Campomarino-s (arbërisht: Këmarini),.

“Është emocionuese të kemi në sallonin tonë kulturor një mysafir si Dr. Luzati i cili, me kumtesen e studimeve të tij, do të na lejojë të përjetojmë një fazë historiko-ekonomike të Shkodrës me rëndësi jetike në kontekstin e Rilindjes dhe Pavarësisë Shqiptare. Figura e Idromenos do të mbahet mend dhe do të festohet sepse ishte vendimtare në kontekstin e arkitekturës së atij momenti historik duke u karakterizuar nga një kapacitet i madh krijues.” – u shpreh këshilltarja Giuseppina Occhionero.

Falë Presidentes së shoqatës “Borgo Antico”, zonjës Costanza Carriero, një kampion  përfaqësues i ekspozitës do të ekspozohet përgjat rrugëve të Paese Vecchio – Hora a Vjetër, me rastin e Natës së Bardhë të Solidaritetit të shtunën më datë 27 korrik. Veprimtaria, e cila përforcon lidhjet midis dy brigjeve të Adriatikut e në veçanti midis rajonit të Molise-s, Shkodrës dhe Tiranës, si rezultat i sinergjisë ndërmjet Ministrisë së Kulturës dhe Shoqatës “Borgo Antico” të Campomarino-s, u organizua nga zonja Maria Assunta Fazzano ndërkohë që përgatitjet për ekspozitën u kryen nga zonja Giovanna Raspa – të dyja bashkarisht konsulente të Formez/PA te Rajonit të Molise-s.



Link në gjuhën italiane: http://arberiaitalia.blogspot.it/2013/07/nikola-idromeno-personaggio.html

Princess Marina of Greece and Denmark dressed in Arvanitas/Albanian (of Greece) costume.

Princess Marina of Greece and Denmark dressed in Arvanitas/Albanian (of Greece) costume. She was the daughter of Prince Nicholas of Greece and Denmark and Grand Duchess Elena Vladimirovna of Russia. In 1934, she married Prince George, Duke of Kent, the fourth son of King George V of the United Kingdom and Mary of Teck. ///

Princesha Marina e Greqisë dhe Danimarkës e veshur me kostum Arvanitas / Shqiptar të Greqisë. Ajo ishte e bija e princit Nikolla i Greqisë dhe Danimarkës dhe e grand dukeshës Elena Vladimirovna të Rusisë. Në vitin 1934, ajo u martua me Princin George, Duka i Kentit, i biri i katërt i Mbretit George V i Mbretërisë së Bashkuar dhe Marisë së Teck.

 

Albert Pike

Albert Pike një nga Masonët më të mëdhenj e më të njohur botëror shkruan: " Gjuha helene ka pasur veç një pasardhëse, greqishten moderne. Shqipja, e folur në Ilirinë dhe Epirin e lashtë, ofron një problem që askush nuk është në gjendje ta zgjidhë. Gjuhëtarët nuk mund të pajtohen nëse ajo është kelte, apo ilirishte e vjetër, apo një dialekt i pavarur i folur para çdo migrimi arian, ose tâtarike apo trake, apo kryesisht indo-europiane apo ariane. Profesor Pott mendon se shqiptarët janë ilirët, kjo është përgjigjeja më e mirë edhe për emrin Pellazg. Ai thotë se ilirët nuk ishin as gotikë, as sllav, as finik (grupi racor i finlandezëve) apo turq, e asgjë tjetër, në fakt, veçse autoktonë." ____________
Irano-Aryan Faith and Doctrine As Contained in the Zend-Avesta. Albert Pike Kessinger Publishing, LLC; Facsimile of 1924 (ribotuar Janar , 1992)

Albert Pike (December 29, 1809–April 2, 1891) was an attorney, Confederate officer, writer, and Freemason. Pike is the only Confederate military officer or figure to be honored with an outdoor statue in Washington, D.C. (in Judiciary Square) mostly due to his masonic connection with President Andrew Johnson, who pardoned Pike for treason after the American Civil War.
He first joined the Independent Order of Odd Fellows in 1840 then had in the interim joined a Masonic Lodge and become extremely active in the affairs of the organization, being elected Sovereign Grand Commander of the Scottish Rite's Southern Jurisdiction in 1859. He remained Sovereign Grand Commander for the remainder of his life (a total of thirty-two years), devoting a large amount of his time to developing the rituals of the order. Notably, he published a book called Morals and Dogma of the Ancient and Accepted Scottish Rite of Freemasonry in 1871, of which there were several subsequent editions.

Actor Jim Belushi and director Stan Dragoti unpublished photography.

The newspaper "Illyria" - located in the US - has published on 27 November 2012, an unpublished historic photography of the two leading figures in the world of American and international film industry: actor Jim Belushi and director Stan Dragoti both of Albanian origin. The artists have posed dressed in traditional costume of southern Albania, and the photography was taken in California in 1985, at a time when few people knew of their Albanian origin. Jim Belushi is originally from Korça while Stan Dragoti is originally from Dragoti located in Tepelena. On the occasion of the Flag Day, the newspaper had published a number of historical articles in a beautiful parade of greetings and congratulations from individuals, families, businesses and recognized organizations in Albanian-American community in the USA. /// 

Il giornale "Illiria" – situato negli USA - ha pubblicato il 27 novembre 2012, una fotografia storica e inedita di due figure di spicco nel mondo del cinema americano e internazionale: l’attore Jim Belushi e il regista Stan Dragoti entrambi di origini albanesi. Gli artisti hanno posato vestiti nel costume tradizionale del sud dell'Albania, e la fotografia è stata scattata in California nel 1985, in un'epoca in cui poche persone sapevano delle loro origini albanesi. Jim Belushi è originario di Korça mentre Stan Dragoti è originario di Dragoti situato in Tepelena. In occasione del Giorno della Bandiera, il giornale aveva pubblicato una serie di articoli storici in una bella parata di saluti e felicitazioni da parte di individui, famiglie, imprese e organizzazioni riconosciute nella comunità albanese negli Usa. ///

Gazeta shqiptaro-amerikane “Illyria” botoi më 27 nëntor 2012, një foto historike të pabotuar më parë të dy figurave të shquara shqiptaro-amerikane në botën e kinematografisë, Jim Belushi dhe Stan Dragoti. Të dy artistët kanë pozuar me veshje popullore të Shqipërisë së jugut në Californi, në vitin 1985, në një kohë kur pak kush mes shqiptarëve dinte ndonjë gjë për prejardhjen e tyre. Jim Belushi është me origjinë nga Korça ndërsa Stan Dragoti me origjinë nga Dragoti i Tepelenës. Me rastin e Ditës së Flamurit, gazeta kishte botuar një mori shkrimesh historike në një paradë të bukur përshëndetjesh e urimesh të individëve, familjeve, bizneseve dhe organizatave më njohura të komunitetit shqiptaro-amerikan.

Gaius Plinius Secundus (Plini Plaku 23-79 e.s.) "Naturalis Historia" Vell. VI.

Gaius Plinius Secundus, i njohur si Plini Plaku (23-79 e.s.), një natyralist romak i famshëm që botoi në vitin 77 e.s. serinë madhështore prej 37 vëllimesh për historinë natyrore të titulluar "Naturalis Historia". Në vëllimin VI të këtij libri, ai shkruan:
Latin: “Ex quo aparet æternum litterarum usum. In Latium eas attulerunt Pelasgi.”
Italian: “Da questo risulta l’uso perpetuo delle lettere dell’alfabeto. Nel Lazio le portarono i Pelasgi (le lettere dell’alfabeto).”
English: " This results in the perpetual use of the letters of the alphabet. In Lazio (the letters of alphabet) were carried by the Pelasgians.”
Albanian: “Nga kjo rezulton një përdorim i vazhdueshëm i shkronjave të alfabetit (gjuhës së shkruar). Në Lazio ata që i sollën ishin Pellazgët (shkronjat e alfabetit)”.

 

Petizione contro le modifiche della Storia sotto la supervisione delle autorità statali turche

Alla Cortese Attenzione:

Al PRESIDENTE DELLA REPUBBLICA DEL KOSOVO, Signora AHTIFETE JAHJAGA
Al PARLAMENTO DELLA REPUBBLICA DEL KOSOVO
Al GOVERNO DELLA REPUBBLICA DEL KOSOVO
All’ACCADEMIA DELLE SCIENZE DELLA REPUBBLICA DEL KOSOVO

Per presa conoscenza:

Del PRESIDENTE DELLA REPUBBLICA DELL’ALBANIA, Signor BUJAR NISHANI
Del PARLAMENTO DELLA REPUBBLICA DELL’ALBANIA
Del GOVERNO DELLA REPUBBLICA DELL’ALBANIA
Dell’ACCADEMIA DELLE SCIENZE DELL’ALBANIA

Di recente in Kosovo, è stato aperto il dibattito riguardo “la revisione della Storia” ed il bisogno di una Storia propriamente nazionale, nella quale gli eventi e le personalità sarebbero trattati secondo i fatti storici e gli argomenti necessari multi-scientifici.

I fatti storici e gli argomenti scientifici sono eventi e momenti essenziali nella Storia di una nazione. Loro non possono essere cambiati tramite l’intervento estero, specialmente quando si tratta dei rapporti tra un Impero occupante ed una nazione occupata, dopo una resistenza che rappresenta una pagina brillante non solo nella storia degli albanesi, ma anche quella dell'Europa stessa.
L'occupazione ottomana causò una voragine nella storia della nazione albanese, interrompendo il normale processo storico del suo sviluppo. Questa occupazione distacco con violenza gli albanesi dall'Europa e causò drammi e tragedie indelebili nella memoria storica della nostra nazione. Noi, non possiamo riconciliarsi mai con tutto ciò e condanniamo i tentativi di alcuni pseudo-storici e di  certi segmenti politici, i quali, tentano di presentare i lunghi secoli di occupazione ottomana come un periodo di convivenza pacifica ed armoniosa.

I  vari pascià, militari e altri ufficiali dell'impero ottomano, inclusi i primi ministri che hanno prestato servito in esso, indipendentemente dalla loro origine non hanno nessun valore per la nostra Storia nazionale albanese.  La Storia dell'Albania non è né una storia di rinnegati e nemmeno una storia di servitori, ma è una storia di resistenza sotto la guida di Giorgio Castriotta Skanderbeg. È una storia di insurrezioni e di lotte per la libertà, una storia di sacrifici per la salvezza della lingua, della cultura e della nostra identità. È una storia di tentativi titanici per un Risorgimento Nazionale, per la scrittura in lingua albanese, di tentativi e sacrifici innumerevoli per la libertà, l'indipendenza e la sovranità nazionale. È una storia di continui tentativi degli albanesi per vivere in libertà con il loro Stato, la loro cultura e la loro identità - come tutti gli altri popoli civilizzati dell'Europa. I tentativi per architettare una Storia inesistente, con pseudo storici e pseudo commissioni statali, coordinati secondo un oscuro progetto politico, non è al servizio né della pace e della vera amicizia tra i popoli, e nemmeno ad un futuro che ci porta pace ed armonia. I tentativi di interpretare la Storia in base al funzione del potere e non in funzione della verità scientifica, sono pericolosi e mettono dei punti interrogativi al nostro futuro.

La modifica arbitraria della Storia, accontentando l'appetito della diplomazia turca, crea un precedente pericoloso: dopo alcuni anni anche la Serbia può richiedere di essere proclamata come una semplice amministratrice in Kosovo e di essere valutata in termini positivi per quello che concerne la libertà, l'indipendenza e la cultura della nostra identità.

La pace basata sulla verità è un'esperienza che ha aiutato molto i popoli a capire il passato, senza negare, nascondere o distorcere le verità storiche.” La verità è indiscutibile”, disse Winston Churchill. La storia dell'Europa ha molti esempi simili e con queste stesse premesse debba essere scritta anche la nostra Storia. Ed è proprio questa pace - che si basa sulla verità storica - che dobbiamo ambire anche noi, in modo che il popolo albanese e quello turco, come popoli pacifici che vogliono la libertà, costruiscano i loro rapporti di cooperazione reciproca.
L’obbiettivo della Storia deve essere sempre la verità e l'attuazione di questa verità storica nel dovuto contesto e in attinenza con i principi metodologici che ha la scienza della storiografia. Le richieste della modifica della Storia non sono state prevenute come risultato di motivazioni  scientifiche, scoperte o di fatti nuovi, né secondo il bisogno di nuove rigorose interpretazioni scientifiche, ma sono prevenute come risultato di pressioni da parte dello Stato turco sul governo del Kosovo e su alcuni storici manipolati e disinformati sugli autentici lavori scientifici.
Tutta la nostra Storia, scritta sia dagli autori albanesi che quelli stranieri, testimonia il contrario di quello che ci offre la commissione del ministero e degli esperti turchi, secondo i quali nel periodo dell'occupazione ottomana non c'erano state perpetuate crimini, violenze, oppressione e genocidio.
La lunga occupazione ottomana di quasi cinque secoli è stata violenta, durante la quale si sono effettuate uccisioni, massacri e una continua violenza, mentre gli albanesi erano il popolo più perseguitato dell'impero. Basti accennare ad un unico fatto: di tutte le lingue delle popolazioni che gli ottomani avevano occupato, solamente la lingua albanese era bandita e messa fuori legge. Anche solo questo fatto ci dimostra il genocidio dell'impero ottomano contro gli albanesi, contro la nostra cultura e identità. Noi non possiamo nascondere le verità storiche! Non possiamo dimenticare i tentativi ed i sacrifici innumerevoli degli eroi del Risorgimento albanese per l'apertura della prima scuola albanese laica il 7 marzo 1887 a Korça.

Fortunatamente, il destino degli albanesi fuori dai confini dell'impero ottomano e degli Arberesh d'Italia è stato diverso. Loro riuscirono ad aprire in diaspora le prime scuole e i centri importanti didattici, diventando promotori del Risorgimento della nostra cultura e dell'identità nazionale albanese. Le modifiche storiche che tentano la riabilitazione dell'occupazione ottomana, sono un gioco pericoloso che apre una profonda ferita sulla nostra coscienza nazionale. Queste modifiche con esperti turchi costituiscono una aggressione culturale che attacca il midollo spinale della nazione, sono un'offesa inaccettabile per gli albanesi e con conseguenze per il nostro futuro e l'identità della nostra nazione. Oramai tutti noi sappiamo che ogni intervento nella Storia secondo scenari politici prestabiliti minaccia il DNA della nazione albanese.

Noi abbiamo auspicato e desideriamo che i rapporti tra albanese e turchi incluso i loro rispettivi Stati, siano amichevoli, sinceri e nell'interesse dei nostri popoli, ma come diceva Aristotele “Amicus Plato, sed magis amica veritas” (Platone è mio amico, ma la verità è ancora più mia amica).
In nome della verità storica, chiediamo al governo e al Parlamento del Kosovo, alle istituzioni culturali responsabili, agli accademici ed agli storici di non tradire la loro coscienza professionale e nazionale, ma di rivedere questa decisione arbitraria e totalmente antinazionale, annullando il lavoro della commissione interstatale per la revisione della Storia dell'Albania e di permettere agli storici di svolgere il loro indipendente lavoro scientifico secondo i principi e la metodologia della storiografia e non secondo interessi, ordini e volontà politiche dell'odierno governo turco.

Gruppo iniziatore:

Ardian Ndreca (filozof, Universiteti Urbaniana në Rome, Itali)
Anton Berishaj (kritik i letërsisë, poet, Universiteti i Prishtinës)

Akil Koci (Kompozitor, muzikolog)
Adem Gashi (shkrimtar)
Agron Tufa (shkrimtar, Universitetit i Tiranës)
Artan Shkreli (arkitekt)

Agron Gjekmarkaj (kritik i letërsisë, Universiteti i Tiranës)
Anton Gojcaj (shkrimtar)

Arian Krasniqi (dramaturg)
Aleksandër Çipa (kryetar i Unionit të Gazetareve, poet, publicist)

Agreta Gashi (mjeke, Universiteti i Prishtinës)
Antonio Gashi (violonçelist, Universiteti i Prishtinës)

Aida Dismondy (poete)
Ardian Haxhaj (shkrimtar)

Afrim Krasniqi (politolog, Universiteti i Tiranës)
Arbana. F. Xharra (publiciste, gazetare)

Avni Zogiani (aktivist i shoqërisë civile, publicist)
Albert P. Nikolla (antropolog, Universiteti i Tiranës)

Aljula Jubani (albanologe, Universiteti i Tiranes)

Angjelin Shtjefni (Universiteti i Tiranës)
Arlind Dobërdolani (student)
Anila Malile (diplomate)
Adnan Mustafa (farmacist)
Alfred Duka, avokat)

Alda Bregasi (kardiologe, Universiteti i Yale)
Asllan Muharremi (përkthyes)
Beqë Cufaj (shkrimtar, publicist)
Brunilda Ternova ( gazetare, përkthyese)
Bujar Kapllani (skulptor)
Begzad Baliu (albanolog, Universiteti i Prishtinës)
Bardhyl Matraxhiu (kritik, Universiteti i Tiranës)
Bardh Frangu (shkrimtar, publicist)
Behar Gjoka (shkrimtar, studiues),
Bardhyl Londo (poet, Mjeshtër i Madh)
Blerina Suta (kritike e letërsisë, Universiteti Aleksander Xhuvani)
Donika Gervalla-Schwarz (veprimtare, publiciste)
Daut Demaku (shkrimtar)
Dorian Koçi (publicist, Universiteti i Tiranës)
Durim Çaça (poet)
Eugjen Merlika (publicist, shkrimtar)

Elida Buçpapaj (poete, publiciste)
Edita Kuçi Ukaj (publiciste, përkthyese)
Entela Kasi (shkrimtare, presidente Albanian Pen Center)

Erion Hasanbelliu (inxhinier elektrik)

Franco Altimari (albanolog, zv. Rektor, Universiteti i Kalabrisë, Itali)
Femi Cakolli (kritik letrar)
Flutura Açka (shkrimtare)

Flaka Surroi (publiciste, )

Francesco Marchianò (pedagog në Spezzano Albanese Calabri)
Fahri Xharra (publicist)
Fatmir Terziu (shkrimtar, kritik arti)

Flamur Shehu (kompozitor, Mjeshtër i Madh)
Gëzim Gurga (albanolog, Universiteti i Palermos, Itali)
Giuseppina Turano (albanologe)

Gëzim Alpioni (sociolog, Universiti i Birmingham-it)
Gezim Basha (poet, përkthyes)
Gjon Berisha (historian, Instituti i Historisë)

Gjergj Filipaj (gazetar, shkrimtar)
Gjon Keka (publicist)

Gjergj Bajram Kabashi (publicist)
Halil Haxhosaj (shkrimtar, kritik letrar)

Ismail Kadare (shkrimtar)
Iris Elezi (regjisore)
Imer M. Mushkolaj (publicist)
Isak Ahmeti (albanolog, shkrimtar)

Ilire Zajmi-Rugova (shkrimtare, gazetare)
Irena Gjoni (poete)
Ismail Rugova (bibliotekar, përkthyes)
Jahja Drançolli (historian, ligjërues)
Jonila Godole (përkthyese, shkrimtare)

Kujtim M. Shala (kritik i letërsisë, Universiteti i Prishtinës)
Kole M. Berisha (ish kryetar i parlamentit të Kosovës, publicist),

Kolec Traboini (poet, kineast)
Lazer Stani (shkrimtar)
Lucia Nadin (albanologe)
Lush Culaj (historian, Instituti Albanologjik i Prishtinës)
Leonard Seiti poet)

Ledia Dushi (poete, përkthyese)

Lis Bukuroca (Naser Aliu) (publicist)
Lediana Stillo (poete, përkthyese)

Matteo Mandalà (albanolog, Universiteti i Palermos, Itali),
Majlinda Bregasi (albanologe, Universiteti i Prishtinës)
Martin Berishaj (politikolog, Universiteti i Lublanës)
Monica Genesin (albanologe, Universiteti i Salentos – Lecce, Itali)
Maks Velo (piktor)
Mentor Quku (historian i letërsisë)
Migena Kapllani (arsimtare)
Mira Tafani (arsimtare)

Ndue Ukaj (kritik i letërsisë, shkrimtar)

Natasha Lushaj (poete, kritike letrare)
Ndue Gjika (shkrimtar)
Nexhat Latifi (biznismen)
Persida Asllani (kritike e letërsisë, Universiteti i Tiranës)
Pandeli Çina (mjek)
Preveza Abrashi (mjeke, Universiteti i Prishtinës)
Prend Buzhala (shkrimtar, kritik i letërsisë),

Petrit Palushi (shkrimtar, kritik letrar)
Peter Tase (përkthyes)
Petrit Ruka (poet, kineast)

Qibrie Demiri- Frangu (poete, Universiteti i Prishtinës)
Qazim Namani (historian)
Romeo Gurakuqi (historian, UET)
Rudolf Marku (shkrimtar)

Romeo Çollaku (shkrimtar, përkthyes)
Ragip Syla (shkrimtar)
Rita Salihu (poete, veprimtare)
Rexhep Shahu (poet, publicist).

Sali Bashota (poet, pedagog në Universitetin e Prishtinës)
Skender Zogaj (shkrimtar, publicist)

Skender Buçpapaj (publicist)
Sabit Rrustemi (poet)

Shaban Sinani (studiues dhe historian i letërsisë)
Sadik Bejko (poet)

Shaip Emerllahu (drejtor i Manifestimit “Ditët e Naimit, poet)

Shpend Bengu (Pedagog i historise se artit dhe multimedias)
Shpend Sollaku Noe ( shkrimtar)

Trina Gojani (poete, përkthyese)
Uk Lushi (shkrimtar, publicist)

Visar Zhiti (poet, Mjeshtër i Madh)
Vlora Baruti (muzikante)

Virgjil Kule (publicist, studiues)
Vladimir Beja ( Ish komandat i flotës)
Visar K. Berisha (mjek, Universiteti i Prishtinës)

Zenel Kelmendi (ish rektor i Universitetit të Prishtinës)
Zef Gjeta ( ILB)

Xhavit Beqiri (poet, Universiteti i Prishtinës)
Xhemal Ahmeti (kritik letrar, publicist).

La lista completa dei firmatari: 


Ardian Ndreca (filozof, Universiteti Urbaniana në Rome, Itali)
Anton Berishaj (kritik i letërsisë, poet, Universiteti i Prishtinës)
Akil Koci (Kompozitor, muzikolog)
Adem Gashi (shkrimtar)
Anila Kraja, violiniste, ambasadorja e FAO-s
Artan Haraqia (gazetar)
Agron Tufa (shkrimtar, Universitetit i Tiranës)
Artan Shkreli (arkitekt)
Agron Gjekmarkaj (kritik i letërsisë, Universiteti i Tiranës)
Anton Gojcaj (shkrimtar)
Arian Krasniqi (dramaturg)
Arben Rugova (gazetar, publicist)
Avni Dervishi (politikolog)
Aleksandër Çipa (kryetar i Unionit të Gazetareve, poet, publicist)
Agreta Gashi (anesteziologe, Universiteti i Prishtinës)
Antonio Gashi (violonçelist, Universiteti i Prishtinës)
Aida Dismondy (doktorante)
Ardian Haxhaj (shkrimtar)
Afrim Krasniqi (politolog, Universiteti i Tiranës)
Arbana. F. Xharra (publiciste, gazetare)
Avni Zogiani (aktivist i shoqërisë civile, publicist)
Albert P. Nikolla (antropolog, Universiteti i Tiranës)
Aljula Jubani (albanologe, Universiteti i Tiranes)
Angjelin Shtjefni (Universiteti i Tiranës)
Arlind Dobërdolani (student)
Anila Malile (diplomate)
Adnan Mustafa (farmacist)
Alfred Duka, avokat)
Alda Bregasi (kardiologe, Universiteti i Yale)
Asllan Muharremi (përkthyes)
Asllan Dibrani  Gazetar ,publicist, piktor dhe veprimtar
Agim Gjakova (shkrimtar)
Arben Ndreca (filolog)
Albana M. Lifschin, shkrimtare
Adelina Meta, soprano
Alfred Beka, gazetar
Abdullah Konushevci, shkrimtar, përkthyes
Agron Gashi, kritik i letërsisë, prozator
Arif Molliqi, shkrimtar
Arben Çokaj, publicist
Arif Kryeziu, artist
Ajshe Rexhbogaj, gazetare
Arben Rugova, publicist, gazetar
Afërdita Dervishi, inxhiniere, studiuese, Universiteti 'Biznesi' Prishtinë
Aferdita Daka
Anila Bodini, violiniste - Itali)
Ardita Hajdari, Instituti i Historisë
Ana Kove, shkrimtare, përkthyese
Anila Dekovelli Ciccone, piktore
Aleko Likaj, shkrimtar Bordo, France.
Agim Muhaxheri, gazetar
Adrian Gecaj, arkitekt
Aida Haziri, mësuese, Londer
Arqile Gjata, krijues
Armand B. Babo
Agron Nilo, oficer
Agustino Giordano, publicist, Itali
Albulena Sadikaj, profesoreshe e gjuhës angleze
Ali Hertica, magjistër i shkencave politike
Altin Ahmeti, gazetar
Agata Cetta, dizajnere grafike
Armend Kabashi, inxhinier i informatikes
Arben Sejdiu, afarist, ish-UCK
Ard Islami, artist, instrumentist
Ardi Koçi, student (Universiteti i Komos, It)
Armend Hetemi, jurist
Arsino Nilo, matematikane
Artan Berisha
Ajet Nuro (publicist - Montreal, Kanada)
Alban Dobruna (Instituti i Historisë)
Alfred Cako (publicist)
Avdulla Kenaci-gazetar,Kanada
Adriatik Zeqiri, letrar
Altin Kocaqi , student ne Fakultetin e Historise - Tirane
Agim Ternova, aktivist ne Forumin për Demokraci - NY, ShBA
Andre Gojani
Adi Rama
Antony Haki Beka, përkthyes
Ardian Z. Kamberi, gazetar
Arben Ndreca
Albert Sadiku
Antoneta Tupeci
Aleks Lusha
Arben Kryemadhi
Ariana Naska
Arben Rugova (gazetar)
Arif Kryeziu
Albert Karaj
Agustin Pali
Arber Vukaj
Albert Tanushi
Achille Altimari
Ana Haxhia
Anton Gecaj, arsimtar
Astrit Tzani
Arjeta Gecaj
Anila Hanxhari, poete
Artan Nikaj
Arbina Gecaj, ekonomiste
Ardian Kamberi (gazetar)
Agim Kada
Alban Lepaja
Ali Daci - Studiues dhe publicist
Anton Kqira
Arbnor Simon Lumezi
Arben Malvataj
Arber Cokaj
Altina Ahmeti (gazetar)
Aferdita Dauti -Heilman
Anila Mato Petrovski, juriste
Arben Llalla, historian
Arif Molliqi (shkrimtar)
Andrea Ejlli
Arben Kqira (jurist)
Agron Shabani- Publicit dhe Politolog
Agim Mehmeti, mesues, Lyon
Andi Cabiri
Ardian Pernoka
Avni Billalli Jurist - Studiues Antar i Kryesisë se Shoqatës Trojet e Arbrit
Avni Kurshumliu
Argjend Osmani
Albana Alia
Aida Pema Himci,drejtoj aktivitet privat
Adrian Pernoka
Andi Çabiri
Antoneta Tupeci-Schöffel
Albert Jakaj
Albert Keraj
Anton Gjergji (student)
Arjeta Nezaj
Adem Ajvazi Historian Podujev
Arber Prenaj
Anton Gecaj
Anila Hanxhari (poete)
Armand B. Babo
Armand B. Babo
Agim Mehmeti Mesimdhenes i Gjuhes Angleze/Lyon
Adela Caushi, përkthyese
Agron Kelmendi (Sociolog dhe Psikolog
Beqë Cufaj (shkrimtar, publicist)
Brunilda Ternova ( gazetare, përkthyese)
Bujar Kapllani (skulptor)
Begzad Baliu (albanolog, Universiteti i Prishtinës)
Bardhyl Matraxhiu (kritik, Universiteti i Tiranës)
Bardh Frangu (shkrimtar, publicist)
Behar Gjoka (shkrimtar, studiues)
Bardhyl Londo (poet, Mjeshtër i Madh)
Blerina Suta (kritike e letërsisë, Universiteti Aleksander Xhuvani)
Blerim Grubi, profesor i violes, Universiteti i Tetovës dhe UP
Bardhyl Meta, publicist
Baki Ymeri  Shkrimtare ,poet ,publicist ,gazetar
Bardhoka Juniku
Dr.sc.Brikena Smajli, (poete, studiuese e letersis)
Bexhet Huruglica, afarist
Broz Simoni, shkrimtar
Bekim Toçani, poet, gazetar
Brikene Ceraja-Beka, poete
Blerina Kushta, project consultant – Itali
Brahim Avdyli, shkrimtar, gazetar
Blerim Grubi, violist - Universiteti i Tetovës dhe Universiteti i Prishtinës
Bardhec Ademaj
Bekim Prenaj
Bukuria Bushati
Bernardina Mjeda, arsimtare
Besa Geci, juriste
Burim Aliu
Bashkim Buxhovi
Blerta Hoti
Berlinda Frokaj
Brunilda Doko
Blerina Xhaxhaj
Besnik R. Bardhi
Blerta Hoti
Berat Bardiqi
Besa Geci
Besian Ukshini
Canë Zhuja
Qerim Dalipi-Historian- Kerqov- Profesor ne Universitetin e Tetovës
Cezarin Toma (shkrimtar - Itali)
Çun Paluca
Donika Gervalla-Schwarz (veprimtare, publiciste)
Daut Demaku (shkrimtar)
Dorian Koçi (publicist, Universiteti i Tiranës)
Durim Çaça (poet)
Donika Kaçinari, profesoreshe
Diella Çitaku, gazetare
Demush R. Avdimataj, piktor
Drenusha Elshani
Dionis Koliçi, inxhinier i naftes
Donika Ndreu, agronome
Denada Dinçi, mesuese
Demush Zefi, gazetar
Diana Muço
Dita Dauti
Duke Braca
Dritan Lumani
Dibran Idriz Gashi, Mr. i elektrikes
Dede Ndoja
Darina Zeqiri
Dukagjin Palushi
Dile Binaj, Universiteti i Prishtines
Diana Lumi
Dod Pepkola Studiues
Dhorka Dhamo, historiane arti
Dhimiter Kokaveshi
Ded Ndoja (mësues)
Eugjen Merlika (publicist, shkrimtar)
Elida Buçpapaj (poete, publiciste)
Edita Kuçi Ukaj (publiciste, përkthyese)
Entela Kasi (shkrimtare, presidente Albanian Pen Center)
Edon Qesari, doktorant “Universita degli Studi Roma Due – Itali”
Edlira Dedja, pianiste, anëtare e Parlamentit te komunës se Neuchâtel-it - Zvicër
Elena Kocaqi, pedagoge, historiane
Elsa Musacchio, shkrimtare, mësuese dhe studiuese e gjuhës arbëreshe
Etnor Canaj, arkeolog
Etmond Guri, kryetar i Federatës se Shoqatave Shqiptare - Greqi
Ekrem Meta, drejtor AAF trasport
Emanuel Bajra, analist i sistemit bankar
Eridon Lamenborshi, ekonomist
Era Kollçinaku, gjimnaziste
Edmond Shallvari, shkrimtar
Emin Eddie Egriu
Ernest Luma
Emirjana Fili
Erida Cela Perlala
Edona Bashota
Enver Sulaj –Profesor, Poet, publicist
Emin Fazlija- Jurist - Kryetar i Beslidhjes Kombëtare Demokratike shqiptare
Engjell Qato
Enkeleida Goga
Edon Rizvanolli
Ermal Sulaj
Ermira I Haliti
Edi J Marniku
Eduard Q. Gashi
Ermal Petushi, publicist
Engjell Duzhmani (arkitekt)
Eva Brinja, inxhiniere mekanike
Edson Ukaj
Eris Gjermeni nepunes, Bashkia Durres
Emirjana Fili
Edona Bashota
Era Kollcinaku
Franco Altimari (albanolog, zv. Rektor, Universiteti i Kalabrisë, Itali)
Femi Cakolli (kritik letrar)
Ferdane Lloncari, Inxhininjere e diplomume e Arkitektures
Flutura Açka (shkrimtare)
Flaka Surroi (publiciste, )
Francesco Marchianò (pedagog në Spezzano Albanese Calabri)
Fahri Xharra (publicist)
Fatmir Terziu (shkrimtar, kritik arti)
Flamur Shehu (kompozitor, Mjeshtër i Madh)
Fehmi Rexhepi (historian, Instituti i Historisë)
Fitim Rifati, Instituti i Historisë
Frrok Kristaj, publicist dhe shkrimtar
Flurans Ilia, shkrimtar, publicist, përkthyes
Fabiola Kashi, mësuese
Fadil Hoxha, specialist i teknologjise se informacionit, menaxher
Ferdinand Beqollari, ndihmesmjek
Ferdane Lonçari, arkitekte
Franc Kurti, inxhinier
Fran Buzhala, shkrimtar
Fatmir Ilazi, ekonomist, USA
Fred Nase, artist
Fatmir Sulejmani
Fatlume Gashi (studente e edukimit)
Fakete Rexha (shkrimtare - France)
Frang Dushaj, fotograf
Fatjon Pajo, shkrimtar
Fatbardh Marku (piktor)
Fuat Memeli, gazetar
Frang Dushaj
Festim Liti, shkrimtar dhe publicist
Fatbardh Marku
Fatmir Lazo
Flora Morina
Festim Liti
Fatmir Ymeri
Florian Karaj
Flamur Shala
Fatbardha Mulleti Saraqi, studiuese
Festim Liti
Gjelosh Gjokaj- piktor
Gëzim Gurga (albanolog, Universiteti i Palermos, Itali)
Giuseppina Turano (albanologe)
Gëzim Alpioni (sociolog, Universiti i Birmingham-it)
Gezim Basha (poet, përkthyes)
Gjon Berisha (historian, Instituti i Historisë)
Gjergj Filipaj (gazetar, shkrimtar)
Gjon Keka (publicist)
Gjergj Bajram Kabashi (publicist)
Gani Korça, gazetar
Gazmend Berisha, mësues
Genta Druga, menaxhere e marketingut, New York University, Tirane
Gezim Mekuli, magjistër i shkencave te mediave, publicist
Gjovalin Lumaj , poet
Gezim Sukaj
Geroge Kroi
Griselda Doka, doktorante për gjuhe dhe letërsi shqipe ne Universitetin e Kalabrise
Gezim Rumi
Gjergj Deda, përkthyes, poet, president i shoqatës shumëkombëshe te emigracionit, Itali
Gjergj Dedaj
Gjergj Habilaj, shoqata "Miqësi e Bashkëpunim me Europen"
Gjokë Paloka
Gjon Keka, doktorant ne politologji
Gjon Marku
Gjon Ukaj
Giorgio Deda
Gjok Spaqi
Gjon Man Ukaj, student i arkitekturës
Gentian Ukshini
Haxhi Muhaxheri, krijues letrar
Halil Haxhosaj (shkrimtar, kritik letrar)
Hasan Qyqalla
Hekuran Iljazi
Hegla Kapllani, maturante
Hetem Elshani
Ismail Kadare (shkrimtar)
Iris Elezi (regjisore)
Imer Mushkolaj (publicist)
Isak Ahmeti (albanolog, shkrimtar)
Ilire Zajmi-Rugova (shkrimtare, gazetare)
Irena Gjoni (poete)
Isuf Bajraktari Mirashi- Studiues
Ismail Rugova (bibliotekar, përkthyes)
Isak Berisha
Ingrid Marena
Hamdi Abazi, dramaturg, regjisor dhe producent
Ilir Yzeiri, kritik, publicist
Ilir Konti, gazetar
Isa Bicaj, instituti i Historisë, Kolegji “Juridika
Ilaz Aliu, muzikant
Ilir Rroseni
Iliriana Osmani, juriste
Izir Rexha, pedagog
Ilir Shahini, restaurator veprash arti
Ibadete Shashivari-Ahmeti
Jahja Drançolli (historian, ligjërues)
Jusuf bajraktari,
Jonila Godole (përkthyese, shkrimtare)
Jeton Kelmendi (poet)
Julia Dh. Gjika, poete
Jeton Maliqi, Universiteti Victory
James Wm. Pandeli, shkrimtar – ShBA
Jeton Ndrecaj
Jeton Morina
Jeton Vulaj
Jehone Hajdini (studente master Kurrikulim dhe mësimdhënie dhe studente ne ekonomi)
Kujtim M. Shala (kritik i letërsisë, Universiteti i Prishtinës)
Kolec Topalli, albanolog, anetar i Akademise se Shqiperise e Kosoves
Kole M. Berisha (ish kryetar i parlamentit të Kosovës, publicist),
Kolec Traboini (poet, kineast)
Kujtim Kurti, drejtor ekzekutiv, Levizja per Perparim e Turizmit.
Korab Zhuja, shkenca kompiuterike
Kristaq Koliçi, inxhinier i naftes
Kadrie Kryeziu Bejtullahu, poete, juriste, gazetare
Krist Dhzhmani, inxhinier i elektros
Kristaq Dhamo, regjisor, Artist i Popullit
Kastriot Marku, albanolog
Kolë Krasniqi, dekan në UP
Kasam Shaqirvela, shkrimtar, studiues
Kole Krasniqi
Kastriot Veselaj, student master per histori
Korab Dibrani
Kole Gecaj
Klajd Kapinova
Kristina Rrasi (poete
Kastriot Marku (studiues i letwrsis)
Koli Puka
Kujtim Kurti (Drejtor Ekzekutive-Levizja per Perparimin e Turizmit)
Kumriye Kamere
Kasam ShAQIRVELA (shkrimtar)
Kola Herr Kola
Kadrije Ukshini
Lazer Stani (shkrimtar)
Lucia Nadin (albanologe)
Lush Culaj (historian, Instituti Albanologjik i Prishtinës)
Leonard Seiti, poet
Luan Krasniq (boksier, kampion i shumwfishtw)
Lorik Cana, futbollist
Ledia Dushi (poete, përkthyese)
Lis Bukuroca (Naser Aliu) (publicist)
Lediana Stillo (poete, përkthyese)
Lirim Shabani, magjistër i Diplomacisë – Tetovë
Laze Bregasi, mjek
Lulzim Ahmeti, gazetar, kandidat per studimet master UP
Lebit Murtishi, arsimtar, poet
Leonora Zefi, Shoqata
Leke Zef Pepkolaj, kandidat PhD, Salerno, Itali
Lubjana Boci, agjente udhetimesh
Lulzim Shazivari, Instituti Federativ Zviceran per Media
Lulzim Hajdari Shkrimtar
Luz Pernokaj, bibiotekar
Leke Mrijaj
Luan llapi, mesues
Leke Gjoka, poet, gazetar
Luigj Rrok Martini
Luis de Rosa, albanolog
Luan Tetaj (Instituti i Historisë)
Leon Duhanaj, publicist
Linart Papaj
Leunora Krasniqi
Lumo Kolleshi
Leda Kushova
Leonit Geci, arkitekt
Lulzim Bazhdaraj
Lavdie Mato, mesuese
Lorenc Mato, inxhinier pyjesh
Luz Thaqi (veprimtar)
Lek Lulguri
Land Molla
Matteo Mandalà, albanolog, Universiteti i Palermos, Itali
Majlinda Bregasi, albanologe, Universiteti i Prishtinës
Martin Berishaj, politikolog, Universiteti i Lublanës
Marqe Domgjoni
Margarita Markaj, shkritmare 
Mark K. Shkreli, Bankier
Muhamet Shatri,historian, kryetar dhe koordinator për Kosovë
Monica Genesin, albanologe, Universiteti i Salentos – Lecce, ItaliMaks Velo, piktor
Mirela Kumbaro, perkthyese, Universiteti i Tiranes
Mentor Quku (historian i letërsisë)
Merita Mulaku Jaha, Universiteti i Prishtines
Muhamet Mavraj, botues i gazetes Epoka e Re
Migena Kapllani (arsimtare)
Mira Tafani (arsimtare)
Metë Bytyqi, botues i gazetes Lajm
Murat Gecaj sekretar i përgjithshëm i mësuesve të Shqipërisë
Marian Sopi, shkrimtar, përkthyes
Mirash Hajdaraj, arsimtar
Muhedin Cami, jurist
Menita Ljarja, përkthyese
Mathieu Aref, historian
Mihallaq Qilleri, shkrimtar – Tirane
Mona Agrigoroaiei, publiciste, veprimtare
Marjan Bunaj
Manuel Kabashi
Muharrem Krasniqi
Martin Zef Skelaj
Mirel Sharxhi
Mustafe Shabani
Musa Ramadani
Minire Fetahu, producente RTK
Merita Bajraktari, shkrimtare
Marjan Berishaj
Mirjeta D. Muhaxheri
Mahmut Selimi
Maliq Istrefi
Melisa Kacollja
Milazim Kajtazi
Muhamed Bekteshi
Mirela Zefi
Miti Laska
Migjen Baftiaj Historian
Ndue Ukaj (kritik i letërsisë, shkrimtar)
Natasha Lushaj (poete, kritike letrare)
Ndue Gjika (shkrimtar)
Nexhat Latifi (biznismen)
Naum Prifti, shkrimtar New York
Ndue Pali
Nora Laqi -Historiane Shkoder
Nexha Gjema (arkitekte)
Nebih Bunjaku, poet, profesor
Ndue Dedaj, publicist
Naser Shillova, gazetar, producent, Londer
Naim Syla, inspektor STA
Naser Ramadani, Agjencia e Lajmeve Kosova Info
Nexhat Emrullahu
Nikolle Loka, master pedagogji
Nebih Sulejmani
Ndreke Ndoci
Nue Oroshi
Nexha Gjema, arkitekte, Hollande
Nushi Istrefi, afarist
Nora Pernokaj-Thaqi
Nol Palushi - Student i marrëdhënieve Ndërkombëtare/Diplomacisë (Uni St.Gallen, Zvicërr)
Oli Bregasi, mjeke
Olger Alushi, afarist
Orjeta Hashrova
Persida Asllani (kritike e letërsisë, Universiteti i Tiranës)
Pandeli Çina (mjek)
Paloja Nemi
Pal Ndrecaj, shkrimtar
Preveza Abrashi (kirurge)
Prend Buzhala, shkrimtar, kritik i letërsisë
Petrit Palushi, shkrimtar, kritik letrar
Peter Tase, përkthyes
Petrit Ruka, poet, kineast
Petrit Sokoli
Petro Dimitri
Petraq Pali , shkrimtar , shteti Virgjinia
Preke Brahimi-veprimtare
Pal Sokoli, shkrimtar
Pandeli Koçi (Sazan Goliku), shkrimtar
Pjerin Ndreka, poet
Pal Shtufi, pedagog
Pal Canaj, mësimdhënës
Petro Dhimitri, gazetar dhe piktor
Pajtim Balaj, shkenca politike
Pjerin Gjonmarkaj, këshilltar i teknologjisë informative
Patrik Gjokaj
Pren Domgjoni
Petrit Ruka
Pjerin Gjomarkaj, inxhinir
Patrik Gjokaj
Qibrie Demiri- Frangu, poete, Universiteti i Prishtinës
Qazim Namani, historian
Romeo Gurakuqi, historian, UET
Rudolf Marku, shkrimtar
Romeo Çollaku, shkrimtar, përkthyes
Ragip Syla, shkrimtar
Ragip Kçiku
Rita Salihu, poete, veprimtare, nderuar me Urdherin Nene Tereza
Rexhep Shahu, poet, publicist
Rozi Theohari, shkrimtare
Romeo Hanxhar, Universiteti i Tiranës
Raimonda Moisiu, shkrimtare, gazetare
Rezart Palluqi, shkrimtar
Ragip Rugova
Rinald Meta, përkthyes
Rafet Beqiri
Rema Duli, farmaciste, Londër
Rexhep Misini, arsimtar
Ridvan Muslija
Rushan Livoreka, hotelier
Rajmond Pernokaj, ekonomist
Rezart Palluqi
Rrezarta Bytyqi
Ramiz Abdyli,koordinator për Trojet Lindore
Reshat Murati, Akademia Policore, Kosove
Rina Ismailati, studente
Rina Krasniqi
Rajmonda Permeti, mesuese
Rexhep Dedushaj, historian, publicist nga Vuthajt
Mr.sc.Ramadan Mehmetaj-Historian Pejw
Rrok Berisha, publicist, poet
Rilind Meta
Rudina Dalip- Mala (përkthyese, mësuese e gjuhës italiane)
Rushit Arifi, mjek
Sadik Bejko, poet
Sali Bashota, poet, pedagog në Universitetin e Prishtinës
Sali Bislimi, veprimtar
Skender Zogaj, shkrimtar, publicist
Skender Buçpapaj, publicist
Sabit Rrustemi, poet
Sabri Shehu
Sabit Gashi, meteorolog, ANP A. Jashari
Sabit Gecaj, poet, publicist
Sadik Krasniqi, poet
Sadik Shabani, kameraman
Sadri Rambaja, Universiteti Iliria
Skender Baca, mjek
Skender Sopa (Psikolog)
Syle Dobroshi, perkthyes
Shpresa Ahmetaj, mjeke
Sali Rexhaj, publicist
Sonila Alushi, afariste - Bergamo, Itali
Selman Etemi, studiues, afarist
Selim M Nengurra, deputet ne Norvegji
Sali Ruci
Suzana Zisi
Sinan Kerpaci
Silvana Berki, poete
Simoni Broz, mësues letërsie, shkrimtar
Sadik Krasniqi, poet
Sylejman Ahmeti
Sylë Muja  poet  piktor
Shaban Sinani, studiues dhe historian i letërsisë
Shaip Emerllahu, drejtor i Manifestimit “Ditët e Naimit, poet
Sevdije Rexhepi ( Poete )
Shkendie Dobruna, kirurge plastike
Shpetim Hoxha, artist, piktor
Shkodran Imeraj , historian, Instituti i Historisë
Shpresa Ahmetaj
Shkodran Shala
Shahu Graceni
Shkelzen Krasniqi
Shkodran Ramadani, shkenca politike
Shpend Bengu, pedagog i historisë se artit dhe multimedias
Shpend Sollaku Noe, shkrimtar
Shahbaze Vishaj
Shpati Koleka
Shpend Gjugja, ekonomist
Sotir Sokoli -Jurist
Suzana Berisha (studente e psikologjise, dhe politologe
Trina Gojani, poete, përkthyese
Tomorr Beqollari, veteriner
Toni Logu
Tonin Musa
Thans L. Gjika, Studiues i letërsisë dhe historisë shqiptare
Thoma Duka
Tomë Mrijaj
Uk Lushi, shkrimtar, publicist
Uran Krasniqi, gazetar
Willy Gjon Kamsi-Ish ambasador i parë i Shqipërisë në Vatikan,studiues Shkodër
Vlora Baruti, muzikante
Virgjil Kule, publicist, studiues
Vladimir Beja, ish-komandat i flotës
Visar K. Berisha, mjek, Universiteti i Prishtinës
Visar Zhiti, poet, Mjeshtër i Madh
Valbona Beqiri, kardiologe
Valentin Juncaj, arkitekt
Venera Lekaj, inxhiniere e ndërtimtarisë
Valbona Bozgo Musai, shkrimtare
Victoria Fitore Malo, magjistër i shkencave politike, afariste
Vesel Kryeziu, arsimtar
Virion Graçi
Vita Bllanushi, arsimtare, Itali
Vincenzino Ducas Angeli Vaccaro
Venera Ahmeti, stomatologe
Vilson Mirdita, ish-ambasador i Kosovës ne Gjermani
Vesel Kryeziu, arsimtar
Vincenzino Ducas Angeli Vaccaro (eseist historik - Kalabri, Itali)
Vladimir Stojani- Burill (ekonomist industrie)
Vedat Xhymshiti, fotoreporter lufte
Vlashi Fili , inxhinier nafte, Filadelfia
Veton Rugova, gazetar, publicist
Venera Ahmeti, stomatologe
Valon Kurtishi (publicist, shoqëria civile – Maqedoni)
Vasil Qesari
Vasil Ulndreaj
Valon Segaqi
Viktor Perlaska, gazetar
Valentina Cuni
Valbona Gashi
Vjollca Kaciu
Vera Kolgjeraj
Vita Blloshmi (mësuese)
Vudi Xhymshiti
Valdrin Nuredini
Valon Mehmeti (gjeodet)
Xhavit Beqiri, albanolog, poet, Universiteti i Prishtinës
Xhemal Ahmeti, kritik letrar, publicist
Xhevat Rexhaj, publicist, veprimtar
Xhuliano Bregasi, student
Xhevat Ukshini
Ylli Përmeti, studiues
Yllka Filipi, poete, kritike e letërsisë
Yllkë Sadiku
Ylber Selmani (ish-luftëtar i UCK, dhe invalid i luftës)
Zenel Kelmendi (ish rektor i Universitetit të Prishtinës)
Zef Gjeta ( ILB)
Zef Ndrecaj
Zymer U. Neziri, studiues, epikolog
Zamira Matoshi
Zana Cimili, gazetare, producente
Zoje Krasniqi-Duzhmani, prof e Gjuhes angleze
Zyba  Hysa  poete  Vlorë
Zija Shoshi (biznesmen)
Zhaklina Files, politologe